Czernidłak kołpakowaty – grzyb, który poluje, zjada sam siebie i… świetnie smakuje

Są grzyby, za którymi jeździmy kilometry, wypatrujemy ich w lesie i chwalimy się pełnym koszykiem. A są takie, obok których przechodzimy zupełnie obojętnie.

Rosną na łąkach, przy polnych drogach, czasem wręcz na zwykłym trawniku. Nie wyglądają jak wielkie trofeum grzybiarza i trzeba je zjeść właściwie natychmiast po zebraniu.

Czernidłak kołpakowaty jest jednym z nich.

I chyba żadnego innego grzyba tak bardzo nie doceniamy. Bo pod tym białym, nastroszonym kapeluszem kryje się naprawdę osobliwy zawodnik. Jest świetnym grzybem jadalnym, ale po zerwaniu zaczyna się walka z czasem…

Ten wyjątkowo smaczny grzyb zaczyna dosłownie trawić sam siebie, aż zamienia się w czarny atrament. A jego grzybnia potrafi polować.

Ale zacznijmy od początku.

Czernidłaka kołpakowatego po raz pierwszy jadłam wiele lat temu na Mazurach. Trafiłam wtedy do niewielkiego baru, którego właściciel przyniósł mi do spróbowania świeżo zebrane grzyby. Usmażył je po prostu na oliwie i podał na kromce dobrego chleba na zakwasie.

Bez sosów, bez wymyślnych dodatków. I były pyszne. Delikatne, miękkie, lekko słodkawe. Zupełnie inne od większości leśnych grzybów, które znałam.

Wtedy jeszcze nie wiedziałam, że smak będzie najmniej zaskakującą rzeczą, jakiej dowiem się o czernidłaku.

Przy okazji właściciel opowiedział mi historię o jego bliskim kuzynie – czernidłaku pospolitym (Coprinopsis atramentaria). Podobno dawniej kobiety podawały go mężom, którzy mieli zbyt dużą słabość do alkoholu… Połączenie takiego posiłku z alkoholem kończyło się wyjątkowo nieprzyjemnie – nudnościami, wymiotami, zaczerwienieniem twarzy, kołataniem serca i innymi rewolucjami.

Okazuje się, że jest w tej opowieści zaskakująco dużo prawdy.

Zguba pijaka — czernidłak kołpakowaty a pospolity

Czernidłak kołpakowaty posiada bliskiego kuzyna – czernidłaka pospolitego, nazywanego również Tippler’s Bane – „zguba pijaka”. I nie bez powodu.

Ten grzyb zasłynął z mało przyjemnego działania w połączeniu z alkoholem. Czernidłak pospolity zawiera substancję o nazwie kopryna. Jej metabolit blokuje enzym uczestniczący w rozkładaniu aldehydu octowego, który powstaje podczas metabolizowania alkoholu. W efekcie po zjedzeniu grzyba i wypiciu alkoholu w organizmie zaczyna gromadzić się aldehyd octowy.

I robi się naprawdę nieprzyjemnie.

Może pojawić się zaczerwienienie twarzy, uczucie gorąca, kołatanie serca, nudności, wymioty, zawroty głowy czy spadek ciśnienia. Reakcja przypomina działanie disulfiramu – substancji stosowanej w terapii uzależnienia od alkoholu. I co ważne, nie trzeba pić do grzybów — reakcja może się pojawić nawet do około 3 dni po ich zjedzeniu.

Co ciekawe, związki zawarte w czernidłaku pospolitym rzeczywiście badano kiedyś pod kątem możliwości wykorzystania ich w leczeniu alkoholizmu. Z pomysłu jednak zrezygnowano — w badaniach na zwierzętach kopryna okazała się szkodliwa, m.in. uszkadzała materiał genetyczny.

Czy żony naprawdę dodawały czernidłaki do kolacji swoim pijącym mężom?

Tego potwierdzić mi się nie udało. Być może jest to tylko ludowa opowieść zbudowana wokół prawdziwego działania grzyba. Ale sama reakcja na alkohol jest jak najbardziej prawdziwa.

Dlatego jedno zdanie zupełnie serio, choć mówię je z uśmiechem: nikomu niczego nie dosypujemy bez jego wiedzy. Ani grzybów, ani niczego innego.

Na szczęście bohater dzisiejszego wpisu czernidłak kołpakowaty (Coprinus comatus) nie ma takiego nieprzyjemnego działania. Dlaczego? Bo nie zawiera kopryny, nie powinien więc reagować z alkoholem. Oba gatunki potrafią jednak rosnąć niedaleko siebie — dlatego jeśli nie macie pewności, że to kołpakowaty, po prostu go nie jedzcie.

Jak odróżnić czernidłaka kołpakowatego od pospolitego?

1. Kolor i łuski. Kołpakowaty jest śnieżnobiały i cały nastroszony, jakby miał piórka. Pospolity jest popielatoszary albo szarobrązowy, z delikatnymi żłobkami — łusek ma niewiele, najwyżej na czubku.
2. Kształt. Kołpakowaty to wysoki, wąski „kołpak” na długiej nodze. Pospolity jest niższy, najpierw jajowaty, potem dzwonkowaty.
3. Pierścień. Na trzonie kołpakowatego jest pierścień, który mogę przesunąć palcem w górę i w dół. Pospolity pierścienia nie ma.
4. Gdzie rośnie. Kołpakowaty wyrasta z trawnika czy łąki. Pospolity lubi gęste kępy u podstawy pni i przy zakopanym drewnie.

Zwróćcie uwagę: oba rosną gromadnie i oba zamieniają się w atrament, więc ani kępa, ani czarne blaszki niczego nie rozstrzygają.

Czernidłak kołpakowaty – jeden z najsmaczniejszych grzybów, obok którego przechodzimy obojętnie

Grzyb czernidłak kołpakowaty jest dość pospolity. I wcale nie trzeba zapuszczać się po niego głęboko w las.

Lubi żyzne gleby, łąki, ogrody, trawniki, obrzeża lasów i pobocza. Pojawia się od wiosny do późnej jesieni, a najwięcej jest go właśnie teraz, jesienią. Czasem wyrasta całymi grupami — bardzo rodzinnie.

Młode owocniki trudno pomylić z czymkolwiek innym. Mają wydłużony, niemal cylindryczny biały kapelusz pokryty odstającymi łuseczkami. Anglicy nazywają go shaggy mane – kudłatą grzywą, ale funkcjonuje też znacznie zabawniejsza nazwa: lawyer’s wig – peruka prawnika.

Ja mówię na nie „sówki”. Są tak pięknie nastroszone, jakby miały piórka. To moja domowa nazwa — ale potem wyczytałam, że w dawnym polskim piśmiennictwie czernidłak bywał nazywany… „sową”. Najwyraźniej nie tylko mnie te łuski kojarzą się z piórkami :)

Kiedy jest młody, cały grzyb jest śnieżnobiały. I właśnie wtedy jest kulinarnym rarytasem.

Zresztą nie tylko moim zdaniem. Czernidłak kołpakowaty jest na oficjalnej liście grzybów dopuszczonych do obrotu w Polsce — jako jedyny z czernidłaków.

W starych anglojęzycznych publikacjach Coprinus comatus był opisywany jako jeden z najlepszych grzybów jadalnych – delikatny, soczysty i wyjątkowo smaczny.

W amerykańskiej broszurze Twelve Edible Mushrooms of the United States z 1893 roku, wydanej przez Departament Rolnictwa USA, nazwano go jednym z najsmaczniejszych grzybów — pod warunkiem, że jest młody. I polecano po prostu opiec go i podać na grzance.

Czyli prawie tak, jak po raz pierwszy jadłam go — tylko ponad 100 lat później.

Świeży czernidłak nie potrzebuje wielu dodatków. Oliwa, rozgrzana patelnia, odrobina soli i dobry chleb na zakwasie naprawdę wystarczą. Można się uzależnić, już od pierwszego kęsa.

Jest tylko jeden problem. Trzeba się spieszyć.

Grzyb, który zjada sam siebie

Jeżeli zostawicie świeżo zerwanego czernidłaka na stole, może wydarzyć się coś bardzo dziwnego. Najpierw śnieżnobiałe blaszki zaczną różowieć.

Potem ciemnieją, aż zrobią się zupełnie czarne. A w końcu cały kapelusz zacznie rozpływać się w gęstą, czarną ciecz przypominającą atrament.

To nie jest gnicie.

Czernidłak uruchamia proces nazywany autolizą, podczas którego enzymy rozkładają jego własne tkanki. W procesie uczestniczą m.in. enzymy rozkładające chitynę i β-glukany budujące ściany komórkowe grzyba.

Mówiąc prościej czernidłak zaczyna trawić sam siebie.

Proces ten pomaga mu uwolnić zarodniki — to one barwią „atrament” na czarno. Ale dla człowieka oznacza jedno – od momentu zebrania rozpoczyna się wyścig z czasem. Badacze z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku radzą, żeby owocniki zjeść, przetworzyć albo schłodzić w ciągu 4–6 godzin od zbioru.

Dlatego zbieram przede wszystkim młode, całkowicie białe grzyby i przygotowuję tego samego dnia.

Blaszki powinny być czysto białe. Różowe to ostatni dzwonek, czarne zostawiam w trawie. Takie tempo to prawdopodobnie również jeden z powodów, dla których czernidłaka praktycznie nie widujemy w sklepach.

W Polsce ten grzyb raczej nie jest uprawiany, ale w Azji już tak! Najczęściej jest oferowany w postaci zliofilizowanej.

Grzybowy atrament z czernidłaka

I tutaj zaczyna się jedna z najbardziej zaskakujących historii związanych z tym grzybem. Czarna ciecz powstająca podczas autolizy czernidłaka jest nazywana mushroom ink – grzybowym atramentem.

A w brytyjskich przewodnikach przyrodniczych przeczytacie, że dawniej takim grzybowym płynem podobno pisano. Taki atrament miał nawet chronić ważne dokumenty przed fałszerstwem, bo pod mikroskopem widać w nim zarodniki. Ile w tym prawdy, a ile pięknej legendy — trudno dziś sprawdzić.

Łacińska nazwa czernidłaka pospolitego, atramentaria, wzięła się właśnie od słowa „atrament”. Zobaczcie sami co zostało z kilku grzybów….kałuża „atramentu” i czarna chmura grzybni na papierze.

Niektórzy kucharze wykorzystują ten grzybowy atrament, by przygotować czarne risotto albo makaron. Powstaje coś przypominającego włoskie pasta al nero di seppia, tylko zamiast atramentu kałamarnicy jest… atrament z grzyba.

Hmm może kiedyś spróbuję.

Czernidłak kołpakowaty — właściwości, czyli nie tylko ciekawy grzyb kulinarny

C. comatus od lat interesuje również naukowców.

Sam w sobie to lekki grzyb — świeży jest w większości wodą, a w suszu mniej więcej co czwarty gram to białko, a co piąty błonnik. Do tego witaminy z grupy B i ergotioneina, przeciwutleniacz typowy dla grzybów. O grzybach jadalnych i ich właściwościach pisałam też osobno.

W jego owocnikach i grzybni zidentyfikowano m.in. polisacharydy, związki fenolowe, sterole i inne substancje biologicznie czynne.

W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach obserwowano m.in. działanie: antyoksydacyjne, przeciwzapalne, hipoglikemiczne, wpływające na gospodarkę lipidową oraz potencjalnie ochronne dla wątroby.

Najwięcej badań dotyczy wpływu czernidłaka na poziom cukru. W przeglądzie badań z 2020 roku autorzy piszą wprost: naukowcy skupiają się głównie na tym, a wszystko inne jest zbadane słabiej.

Czernidłak i cukier — dlaczego właśnie ten grzyb zainteresował badaczy cukrzycy?

Jednym z ciekawszych związków jest komatyna (comatin), wyizolowana z płynu, w którym hodowano C. comatus.

W badaniach na szczurach z cukrzycą obserwowano po jej podaniu obniżenie poziomu glukozy we krwi. Badano również polisacharydy i ekstrakty z czernidłaka, które u zwierząt wykazywały działanie hipoglikemiczne.

Większość interesujących wyników pochodzi jednak z badań in vitro albo z doświadczeń na zwierzętach. Nie oznacza to, że porcja czernidłaków działa jak lek przeciwcukrzycowy. Pokazuje natomiast, że ten niepozorny grzyb zawiera związki, którym warto przyglądać się bliżej.

Cholesterol i trójglicerydy

Interesujące wyniki uzyskano również u szczurów karmionych dietą wysokotłuszczową.

Ekstrakty z czernidłaka wpływały na gospodarkę lipidową – obserwowano m.in. zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego i trójglicerydów. Były to ekstrakty podawane zwierzętom w określonych dawkach, a nie miska flaczków z czernidłaka.

I tę różnicę warto zapamiętać.

Antyoksydanty i witamina długowieczności

Ekstrakty z czernidłaka wykazują również aktywność przeciwutleniającą.

W grzybie znaleziono m.in. związki fenolowe takie jak kwas protokatechowy, p-hydroksybenzoesowy i p-kumarowy, a także kwercetynę. W portugalskim badaniu czterech dziko rosnących grzybów jadalnych to właśnie czernidłak miał najwięcej związków fenolowych.

Jest jeszcze jeden związek, który bardzo mnie zaciekawił.

Ergotioneina.

To przeciwutleniacz, którego nasz organizm sam nie wytwarza — musimy dostać go z jedzeniem. A najbogatszym źródłem ergotioneiny są właśnie grzyby. Amerykański biochemik Bruce Ames zaliczył ją nawet do tzw. „witamin długowieczności”, czyli związków, które jego zdaniem mogą być ważne dla zdrowego starzenia się. To na razie hipoteza, a nie oficjalna witamina — ale brzmi pięknie.

Byłam ciekawa, jak czernidłak wypada na tle grzybów, które znacie ze sklepu. W jednym chińskim badaniu porównano tą samą metodą 18 suszonych grzybów. Czernidłak zajął 3. miejsce. Wyprzedził pieczarkę, smardza i maitake, a ustąpił tylko shiitake i boczniakowi królewskiemu.

Nieźle jak na grzyba z trawnika :)

Pamiętajcie tylko, że to wynik jednego badania. W innych pracach liczby wychodzą zupełnie inaczej — zwykły boczniak bywa tam w czołówce. Traktujcie to jako ciekawostkę, a nie ranking.

Od śnieżnobiałej „sówki” do czarnego atramentu

W jednym z badań z 2025 roku chińscy naukowcy wzięli pod lupę czernidłaki na czterech etapach życia — od młodego, białego grzyba po czarny atrament, by sprawdzić w którym momencie zawierają najwięcej cennej ergotioneiny.

Pod względem zawartości ergotioneiny wygrały młode i dojrzałe kapelusze z blaszkami — w młodym grzybie ponad 0,1%. W późniejszych stadiach było jej mniej. To kolejny powód, by sięgać po młode czernidlaki.

Natomiast w teście w probówce okazało się, że kapelusze w atramentowej fazie najmocniej „łapały” wolne rodniki. Grzyb, który zjada sam siebie, w ostatnich godzinach zmienia cały swój skład!

Oczywiście test w probówce to jednak nie to samo, co działanie w naszym organizmie.

Jest jeszcze jedno badanie, które bardzo mi się spodobało. Japońscy naukowcy porównali na komórkach gorący wodny wywar z czernidłaka z samą, czystą ergotioneiną. Wywar działał przeciwzapalnie silniej.

Czyli w grzybie pracuje cała drużyna, a nie jedna gwiazda. To badanie wprawdzie przeprowadzono na komórkach, ale ta myśl bardzo do mnie przemawia. Podobnie jest np. z kurkumą, która potrafi mieć skuteczniejsze działanie niż sama kurkumina.

Wątroba — i druga historia z alkoholem

Jest też jedno badanie, w którym zwierzętom podawano nie wyciąg, tylko po prostu zmielonego grzyba. W Serbii szczury przez sześć tygodni dostawały preparat z czernidłaka, a potem substancję, która mocno uszkadza wątrobę. Im więcej grzyba dostały, tym mniej było zniszczonych komórek wątroby. To grupy po pięć szczurów, nie ludzie — traktuję to jako ciekawostkę, nie obietnicę.

W Chinach myszy dostawały wyciąg z polisacharydów czernidlaka kołpakowatego, a potem dużą dawkę alkoholu. Wątroby tych myszy ucierpiały mniej. To zupełnie odwrotny efekt od tego, jaki wykazuje czernidłak pospolity. To były myszy, laboratoryjny wyciąg i alkohol podany w zastrzyku, a nie kieliszek do kolacji :) Ale przyznacie, że to jeden z najbardziej przewrotnych grzybów pod słońcem.

To wszystko nie czyni z czernidłaka cudownego lekarstwa.

Czyni go natomiast jeszcze jednym dobrym przykładem tego, że grzyby są czymś znacznie więcej niż tylko wodą, białkiem i odrobiną błonnika.

Ale najbardziej niezwykłą właściwość zostawiłam sobie na koniec.

Ten niewinny grzybek jest… drapieżnikiem

Tak. Coprinus comatus potrafi polować. Robi to jego grzybnia.

Chińscy naukowcy zauważyli w laboratorium, że grzybnia czernidłaka atakuje niewielkie nicienie żyjące w glebie — także takie, które pasożytują na korzeniach roślin. Tworzy przy tym mikroskopijne struktury przypominające kolczaste kule, które badacze nazwali spiny balls.

Po kontakcie z nimi nicień zostaje uszkodzony, a substancje wydzielane przez grzyb go unieruchamiają. I to szybko. W laboratorium połowa nicieni przestawała się ruszać już po 1–4 godzinach od spotkania z grzybnią, a po 8 godzinach — około 90%. Badacze wyizolowali z czernidłaka siedem trujących dla nicieni substancji, w tym dwie wcześniej nieznane nauce. Następnie strzępki grzyba wnikają do ciała nicienia. I w ciągu kilku dni zaczynają go trawić.

To wyjątkowy grzyb!

Jak jeść i jak przyrządzić czernidłaki? Najprostszy przepis

Najprościej – tak jak jadłam je po raz pierwszy.

Grzyby czyszczę palcami lub nożem, pod kranem. Odcinam brudny dół trzonu i kroję na pół.

Na patelnię wlewam dobrą oliwę i ją rozgrzewam. Młode czernidłaki smażę krótko, kilka minut, wystarczy by nabrały złotego koloru.

Odrobina soli i pieprzu. Plus kromka dobrego chleba na zakwasie.

I naprawdę niczego więcej im nie potrzeba. Jeśli lubicie takie podanie, zajrzyjcie też do moich grzanek z grzybami i musem z białej fasoli.

Ale kiedy trafiam na większy wysyp, przygotowuję z nich jeszcze coś. Grzybowe „flaczki”.

Flaczki z czernidłaków — mój przepis

To jeden z tych przepisów, przy których nie odmierzam wszystkiego co do grama. Najważniejsze są grzyby – i powinno być ich naprawdę dużo.

Ostatnio wykorzystałam około 100 czernidłaków.

A jeśli akurat nie macie czernidłaków — dokładnie tak samo robię flaczki z boczniaków czy sierdzunia sosnowego. Flaczki grzybowe mogę jeść cały rok. Uwielbiam!

Nie musicie jednak robić flaczków wyłącznie z jednego gatunku. Można połączyć czernidłaki z innymi grzybami. Świetnie sprawdzają się boczniaki, soplówka jeżowata czy płachetka zwyczajna. Taki mix smakuje nawet lepiej.

Składniki:

• dużo świeżych czernidłaków – u mnie około 100 sztuk (lub mix grzybów)
• 1 cebula
• 1 duży ząbek czosnku
• 1 marchew
• około 1/3 bulwy selera korzeniowego
• bulion – tyle, żeby swobodnie przykrył warzywa i grzyby (ja lubię gęste flaczki)
• 1 łyżka sosu sojowego
• 1–2 łyżeczki majeranku
• około 1/2 łyżeczki słodkiej papryki
• solidna ilość świeżo mielonego pieprzu
• odrobina gałki muszkatołowej
• ziele angielskie, liść laurowy
• 2 cm świeżego imbiru pokrojonego w plasterki
• gałązka świeżego lubczyku
• oliwa do smażenia
• sól do smaku

Przygotowanie:

1. Na oliwie podsmażam posiekaną cebulę.
2. Kiedy lekko się zeszkli, dodaję pokrojony duży ząbek czosnku, a następnie marchew i seler starte na grubych oczkach tarki. Wszystko razem chwilę podsmażam.
3. Czernidłaki rwę lub kroję w paski przypominające flaczki i dorzucam do warzyw.
4. Grzyby chwilę duszę razem z warzywami, a następnie całość zalewam bulionem — tyle, żeby swobodnie przykrył warzywa i grzyby.
5. Dodaję sos sojowy, sporo świeżo mielonego pieprzu, majeranek, słodką paprykę, odrobinę gałki muszkatołowej, liść laurowy, ziele angielskie oraz świeży imbir pokrojony w cienkie paseczki (o imbirze i jego właściwościach pisałam osobno).
6. Na sam koniec wrzucam gałązkę świeżego lubczyku.
7. Gotuję około 30–40 minut. Przyprawiam, by smakowały tak jak lubię.

Czernidłaki są delikatne zarówno w smaku, jak i strukturze, dlatego nie potrzebują wielogodzinnego gotowania. Smakują jeszcze lepiej w towarzystwie innych grzybów, takich jak boczniaki, shitake czy sierdzunia (najlepszy, chociaż to rzadko spotykany egzemplarz).

Oczywiście można skorzystać również z gotowej mieszanki przypraw do flaczków. Jeśli macie swoją ulubioną – śmiało. Ja wolę doprawiać je sama.

A jeśli lubicie grzyby z uprawy, dostępne cały rok, zajrzyjcie do mojego tekstu o grzybach shiitake.

Jeszcze jedna ważna rzecz — gdzie nie zbieram czernidłaków

Czernidłaki bardzo chętnie wyrastają na trawnikach, przy drogach i na terenach zmienionych przez człowieka.

Nie oznacza to, że każdy czernidłak rosnący przy drodze nadaje się do garnka.

Grzyby mogą pobierać z podłoża i kumulować różne pierwiastki. Prof. Jerzy Falandysz z Uniwersytetu Gdańskiego zbadał czernidłaki z Kartuz i okolic: te spod miejskiego złomowiska miały w kapeluszach kilkanaście do kilkudziesięciu razy więcej rtęci niż czernidłaki z obrzeży wsi. Czernidłak gromadzi też kadm i ołów.

Dlatego nie zbieram ich przy ruchliwych ulicach, parkingach, zakładach przemysłowych, złomowiskach ani w innych potencjalnie zanieczyszczonych miejscach. Z czystej łąki, jedzone od czasu do czasu — to zupełnie inna historia.

I oczywiście zbieramy wyłącznie grzyby, których jestem pewna.

Kiedy lepiej uważać?

Czernidłak to przyjazny grzyb, ale jest kilka sytuacji, w których i ja zachowuję ostrożność.

Jeśli macie skłonność do alergii albo atopowe zapalenie skóry, przy pierwszym razie zjedzcie małą porcję. W jednym badaniu część osób z AZS reagowała na wyciąg z czernidłaka w teście skórnym.

A jeśli bierzecie leki na cukrzycę i kusi Was suplement z czernidłakiem — kapsułki czy ekstrakt to coś zupełnie innego niż porcja grzybów na talerzu. Najpierw porozmawiajcie z lekarzem.

Grzyb, którego warto poznać

Czernidłak kołpakowaty ma chyba wszystko, czego można oczekiwać od bohatera dobrej grzybowej historii.

Jest pyszny.

Trzeba zjeść go niemal natychmiast po zebraniu.

Potrafi zamienić własny kapelusz w czarny atrament.

Jego bliski kuzyn w połączeniu z alkoholem zasłużył sobie na nazwę „zguby pijaka”.

Sam czernidłak kołpakowaty jest przedmiotem badań nad metabolizmem glukozy, lipidami, stresem oksydacyjnym i stanem zapalnym.

A jego grzybnia — przynajmniej w laboratorium — poluje na mikroskopijne nicienie.

I pomyśleć, że można przejść obok niego na zwykłym trawniku i nawet się nie zatrzymać.

Następnym razem warto.

Czernidłak kołpakowaty — pytania, które dostaję

Czy czernidłak kołpakowaty jest jadalny?

Tak, i to bardzo smaczny. Ale tylko młody — z białym, zamkniętym kapeluszem i białymi blaszkami. Zjadam go tego samego dnia, zawsze po usmażeniu albo uduszeniu. Kiedy blaszki ciemnieją, zostawiam go w spokoju.

Z czym można pomylić czernidłaka kołpakowatego?

Najczęściej z czernidłakiem pospolitym (dziś czernidłówką pospolitą) — jest szarawy i nie ma tych nastroszonych „piórek”. Rzadziej z drobnymi czernidłaczkami, które rosną kępami na drewnie. Kołpakowaty jest wysoki, biały, kudłaty i rośnie z ziemi.

Czy czernidłak pospolity jest trujący?

Zawiera koprynę. Jeśli wypijecie alkohol nawet do około 3 dni po jego zjedzeniu, może pojawić się zaczerwienienie twarzy, nudności, wymioty, kołatanie serca i spadek ciśnienia. Ja go nie zbieram.

Czy czernidłak kołpakowaty można jeść z alkoholem?

Według literatury toksykologicznej czernidłak kołpakowaty nie zawiera kopryny, więc nie powinien reagować z alkoholem. Kłopot w tym, że oba gatunki lubią rosnąć blisko siebie. Jeśli nie macie pewności, że to kołpakowaty — nie jedzcie go wcale, z kieliszkiem czy bez.

Jakie są właściwości czernidłaka kołpakowatego?

To lekki grzyb z białkiem, błonnikiem, witaminami z grupy B i ergotioneiną. W badaniach na zwierzętach i w laboratorium wpływał m.in. na poziom cukru i tłuszczów we krwi, ale badań u ludzi brakuje. Dla mnie to przede wszystkim sezonowy przysmak.

Jak przechowywać i mrozić czernidłaki?

Najlepiej przygotować je tego samego dnia, a do tego czasu trzymać w lodówce. Do mrożenia najpierw podsmażam je 3–5 minut — surowe źle to znoszą. Suszenia nie polecam, bo czernidłak traci smak.

Artykuł ma charakter informacyjny. Grzyby zbieracie na własną odpowiedzialność — jeśli nie jesteście pewni gatunku, nie jedzcie go i pokażcie grzyboznawcy w sanepidzie. Przy objawach zatrucia dzwońcie pod 112.

Źródła

1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie grzybów dopuszczonych do obrotu (Dz.U. 2022 poz. 2365), załącznik nr 1, poz. 9 (czernidłak kołpakowaty), poz. 46 (płachetka zwyczajna), poz. 56 (soplówka jeżowata) — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2022/2365/text.html
2. Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz.U. 2014 poz. 1408), załącznik nr 1 — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2014/1408/text.pdf
3. Taylor T. (1893). Twelve Edible Mushrooms of the United States. U.S. Department of Agriculture — https://archive.org/details/twelveediblemush00tayl
4. Nowakowski P. i in. (2020). Coprinus comatus — przegląd. Phytotherapy Research — https://doi.org/10.1002/ptr.6741
5. Peng Y. i in. (2020). Autoliza owocników Coprinus comatus. PeerJ — https://doi.org/10.7717/peerj.8508
6. Redhead S.A. i in. (2001). Coprinus Pers. and the disposition of Coprinus species sensu lato. Taxon 50(1) — https://doi.org/10.2307/1224525
7. Michelot D. (1992). Poisoning by Coprinus atramentarius. Natural Toxins — https://doi.org/10.1002/nt.2620010203
8. Jönsson M. i in. (1979). Toksyczność kopryny u zwierząt. Toxicology — https://doi.org/10.1016/0300-483x(79)90035-0
9. Luo H. i in. (2004). Coprinus comatus: a basidiomycete fungus forms novel spiny structures and infects nematode. Mycologia 96(6) — https://doi.org/10.1080/15572536.2005.11832870
10. Luo H. i in. (2007). Coprinus comatus damages nematode cuticles mechanically with spiny balls and produces potent toxins to immobilize nematodes. Appl Environ Microbiol 73(12) — https://doi.org/10.1128/AEM.02770-06
11. Ding Z. i in. (2010). Hypoglycaemic effect of comatin on alloxan-induced-diabetic rats. Food Chemistry 121(1) — https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2009.12.001
12. Park H.J. i in. (2014). Coprinus comatus cap inhibits adipocyte differentiation via regulation of PPARγ and Akt signaling pathway. PLoS One 9(9) — https://doi.org/10.1371/journal.pone.0105809
13. Vaz J.A. i in. (2011). Chemical composition of wild edible mushrooms and antioxidant properties. Food Chemistry 126 — https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2010.11.063
14. Stilinović N. i in. (2020). Skład i działanie Coprinus comatus. Royal Society Open Science — https://doi.org/10.1098/rsos.200900
15. Wang i in. (2023). Przegląd: działanie hipoglikemiczne Coprinus comatus. Int J Med Mushrooms — https://doi.org/10.1615/IntJMedMushrooms.2023050474
16. Falandysz J. (2016). Rtęć w Coprinus comatus z Kartuz i okolic. Environ Sci Pollut Res — https://doi.org/10.1007/s11356-015-5971-8
17. Vondruška J. i in. (2022). Pierwiastki w dziko rosnącym Coprinus comatus. J Environ Sci Health B — https://doi.org/10.1080/03601234.2022.2046994
18. Fischer B. i in. (1999). Coprinus comatus jako potencjalny aeroalergen w AZS. J Allergy Clin Immunol — https://doi.org/10.1016/s0091-6749(99)70295-2
19. Tox Info Suisse — Edible mushrooms: unpleasant gastrointestinal symptoms — https://toxinfo.ch/edible_mushrooms_unpleasant_gastrointestinal_symptoms
20. New Forest National Park Authority — Shaggy inkcap — https://www.newforestnpa.gov.uk/discover/plants-fungi/fungi/shaggy-inkcap/
21. PSSE Golub-Dobrzyń (2024). Co warto wiedzieć na temat bezpiecznego grzybobrania — https://www.gov.pl/web/psse-golub-dobrzyn/co-warto-wiedziec-na-temat-bezpiecznego-grzybobrania
22. Mycological Society of San Francisco — Shaggy Mane — https://www.mssf.org/cookbook/shaggymane.html
23. Li N. i in. (2023). Ergotioneina i składniki odżywcze 18 suszonych grzybów jadalnych. Science and Technology of Food Industry 44(18): 441–448. https://doi.org/10.13386/j.issn1002-0306.2022110173
24. Ames B.N. (2018). Prolonging healthy aging: Longevity vitamins and proteins. PNAS 115(43): 10836–10844. https://doi.org/10.1073/pnas.1809045115
25. Wang Y., Ding G., Xu P. i in. (2025). Metabolomic Revelations into the Dynamic Transformations Across Various Developmental Stages of Coprinus comatus Through UHPLC-Q-Orbitrap-HRMS Analysis. Metabolites 15(11): 703. https://doi.org/10.3390/metabo15110703
26. Guthrie C., Hasic S., Gordon H. (2026). Interspecies distribution and processing stability of ergothioneine and histidine in commercially available mushrooms. microPublication Biology. https://doi.org/10.17912/micropub.biology.002257
27. Cao H., Qin D., Guo H. i in. (2020). The Shaggy Ink Cap Medicinal Mushroom, Coprinus comatus, a Versatile Functional Species: A Review. Int J Med Mushrooms 22(3): 245–255. https://doi.org/10.1615/IntJMedMushrooms.2020033988
28. Cao H., Ma S., Guo H. i in. (2019). Intracellular and extracellular polysaccharides of liquid fermented Coprinus comatus — antioxidant and hypoglycemic activities in vitro. Int J Biol Macromol 139: 543–549. https://doi.org/10.1016/j.ijbiomac.2019.08.017
29. Kanno T., Kazumura K., Niwa T. i in. (2020). Evaluation of anti-inflammatory properties of hot water extract from Coprinus comatus using HL-60 and 3T3-L1 cells. Japanese Journal of Food Chemistry and Safety 27(2): 53–59. https://doi.org/10.18891/jjfcs.27.2_53
30. Zhao H., Zhang J., Liu X. i in. (2018). The antioxidant activities of alkalic-extractable polysaccharides from Coprinus comatus on alcohol-induced liver injury in mice. Scientific Reports 8: 11695. https://doi.org/10.1038/s41598-018-30104-6

Ostatnia aktualizacja: 12 października 2026